Eignardómsmál eru mál sem höfðuð eru til þess að fá dómsviðurkenningu á eignarrétti yfir fasteign, skipi, bifreið eða viðskiptabréfi. Þau er hægt að höfða ef aðili sannar eða gerir sennilegt að hann hafi öðlast réttindi yfir fasteign með samningi eða hefð, en hann skortir skilríki fyrir rétti sínum. (Sjá 1) 1. málsgrein 122. greinar einkamálalaga númer. 91/1991).
Varnarþing í eignardómsmálum fer eftir sérreglum í 2. mgr. 120. og 2. mgr. 122. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. (Sjá 2) 2. mgr. 120. gr. og 2. mgr. 122. gr. eml.)
Markmið eignardómsmáls er að gera stefnanda eins settan og ef hann hefði glatað heimildarbréf undir höndum eða afsal eða önnur skilríki fyrir eignarrétti yfir fasteigninni.
Vegna eðlis eignardómsmála, það er að segja að þeim er beint að óákveðnum manni, er það skilyrði að stefnanda megi ekki vera kunnugt um að hverjum hann gæti beint kröfu sinni. Er því til dæmis ekki hægt að höfða eignardómsmál eftir reglum XVIII. kafla einkamálalaga, sem fjallar um eignardóms- og ógildingarmál, ef fasteign sem stefnandi vill dóm um eignarrétt yfir er þinglýst eign manns sem hann ber við að hafi selt sér hana.
Eignardómsmál sætir sérstakri meðferð. Það hefst með því að stefnandi sendir dómara skriflega beiðni um viðurkenningu eignarréttar ásamt ljósriti af beiðninni. Ef dómari telur skilyrði til eignardóms ekki fyrir hendi synjar hann beiðninni með úrskurði.
Ef beiðnin er tekin til greina, gefur héraðsdómari út stefnu þar sem kvaddur er hver sá er kynni að eiga réttindi yfir fasteigninni til að koma fyrir dóm með því að annars verði dæmt samkvæmt kröfu stefnanda.
Stefnan er skrifuð í nafni dómarans og gefin út af honum. Er því eigi heimilt að höfða málið með utanréttarstefnu, en það er stefna sem gefin er út í nafni aðilans sjálfs.
Stefnufrestur í þessum málum er ávallt einn mánuður frá birtingu stefnunnar sem stefnandi skal láta birta einu sinni í Lögbirtingarblaðinu. (Sjá 3) 3. mgr. 91. gr. eml. nr. 91/1991). Ef enginn mótmælir viðurkenningu eignarréttarins, skal eignardómur kveðinn upp, nema gallar á málatilbúnaði séu því til fyrirstöðu. Annars kostar sker dómur úr því hvort eignarrétt skuli viðurkenna eða ekki.
Í stefnu eignardómsmála þarf m.a. að rökstyðja sérstaklega að skilyrði séu fyrir hendi til að leita eignardóms.
Fyrir útgáfu stefnu ber að greiða (Sjá 4) 1.350 kr.)
Fyrir einkamál ber að greiða (Sjá 5) 3.900 kr fyrir þingfestingu þess).
Hægt er að leita lögfræðiaðstoðar á eftirtöldum stöðum án endurgjalds:
- Lögmannavakt Lögmannafélags Íslands:
- Lögfræðiaðstoð Orator, félags laganema við Háskóla Íslands
- Lögfræðiaðstoð Lögréttu, félags laganema við Háskólann í Reykjavík
Lagatilvísanir
Lög um meðferð einkamála nr. 91/1991. XVIII (8). kafli. Ógildingar- og eignardómsmál.
1) 1. mgr. 122. gr.
Nú sannar maður eða gerir sennilegt að hann hafi öðlast réttindi yfir fasteign, skrásettu skipi eða loftfari, skrásettri bifreið eða viðskiptabréfi með samningi eða hefð, en hann skortir skilríki fyrir rétti sínum, og getur hann þá leitað eignardóms. Eignardómur veitir dómhafa heimild til að ráða yfir og ráðstafa eigninni eins og hann hefði afsalsbréf fyrir henni eða annað viðeigandi skjal.
2) 2. mgr. 120. gr.
Mál til ógildingar á veðskuldabréfi skal höfðað í þeirri þinghá þar sem því var eða yrði þinglýst. Mál til ógildingar á öðru skjali skal höfða í þeirri þinghá þar sem það var gefið út. Ef þessu verður ekki komið við en skjal verður þó ógilt hér á landi skal höfða mál fyrir dómi í Reykjavík.
2. mgr. 122. gr. einkamálalaga (nr. 91/1991)
Um varnarþing í eignardómsmáli og meðferð þess fer eftir ákvæðum 2. mgr. 120. gr. og 121. gr. að breyttu breytanda.
3) 3. mgr. 91. gr.
Ef stefndi á heimili eða dvalarstað erlendis eða ókunnugt er um hann eða heimili hans skal stefnufrestur vera einn mánuður.
Lög um aukatekjur ríkissjóðs nr. 88/1991
4) 1. tölul. 1. mgr. 1. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs (nr. 39/1978)
Fyrir útgáfu stefnu 1.350 kr.
5) 2. tölul. 1. mgr. 1. gr. laga um aukatekjur ríkissjóðs (nr. 39/1978)
Fyrir þingfestingu 3.900 kr.